Tết Nguyên Đán là dịp lễ quan trọng bậc nhất trong đời sống người Việt, không chỉ là thời điểm đoàn viên gia đình mà còn đánh dấu sự khởi đầu của một năm mới theo lịch âm. Với mong ước một năm mới tràn đầy may mắn và thịnh vượng, người Việt Nam có vô vàn phong tục truyền thống cần tuân thủ cũng như tránh phạm phải. Bài viết này sẽ giới thiệu đến bạn những phong tục Tết đáng biết, hy vọng bạn sẽ có cái nhìn sâu sắc hơn về văn hóa người Việt khi du lịch đến đất nước chúng tôi.
I. Cúng Ông Táo – Vị Thần Giữ Lửa
Ông Táo gắn liền với câu chuyện cổ tích về hai người đàn ông và một người phụ nữ sống rất nghĩa tình, khiến Ngọc Hoàng động lòng. Ngài đã quyết định phong cho ba người làm Thần Bếp, có trách nhiệm trông coi mọi gia đình trên Trái Đất. “Cúng Ông Táo” là một phong tục đặc biệt diễn ra vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch. Vào ngày này, mỗi gia đình sẽ lập một bàn thờ lộ thiên để thờ cúng “Ông Táo”. Trên bàn thờ bày biện nhiều món ăn ngon, trái cây, bánh kẹo. Đặc biệt, còn có quần áo, giày dép và cá chép bằng giấy nhiều màu sắc. Người Việt tin rằng Thần Bếp sẽ cưỡi cá chép lên trời, báo cáo hoạt động của gia đình trong năm qua.
Ngày nay, người Việt còn cúng “Ông Táo” cả xe máy, ô tô, thậm chí là máy bay thay vì cá chép giấy. Lý do là vì họ tin rằng những phương tiện này sẽ giúp ông di chuyển nhanh hơn trên đường lên thiên đình. Phong tục cúng ông Công ông Táo ngày nào là một phần không thể thiếu trong đời sống tâm linh người Việt.
II. Tao Mộ – Thể Hiện Lòng Hiếu Nghĩa
Phong tục “Tao mộ” mang ý nghĩa thể hiện sự tôn kính và lòng biết ơn đối với tổ tiên. Trong văn hóa Việt Nam, cái chết không phải là dấu chấm hết, mà linh hồn sẽ còn tồn tại và chờ đợi được đầu thai ở thế giới bên kia. Do đó, gia đình người đã khuất phải chăm sóc mộ phần của họ thật cẩn thận, vì đó cũng là ngôi nhà của họ. Để chuẩn bị đón Tết, thường từ ngày 20 đến 25 tháng Chạp âm lịch, gia đình sẽ chọn một ngày để cùng nhau đi “Tao mộ”. Họ đến nghĩa trang, phát quang cỏ dại, sửa sang và làm sạch mộ phần. Sau đó, các thành viên trong gia đình thắp hương và dâng cúng một số món ăn cho người đã khuất, với ý nghĩa chào đón họ về đón năm mới cùng con cháu.
III. Xông Đất – Chọn Người Xông Lộc Đầu Năm
“Xông đất”, còn gọi là “đạp đất” ở miền Trung, là một tín niệm phổ biến của người Việt rằng người đầu tiên bước vào nhà trong năm mới có thể mang lại may mắn hoặc xui xẻo cho gia đình trong suốt cả năm. Vì vậy, việc chọn một người xông đất phù hợp là vô cùng quan trọng. Theo 12 con giáp của phương Đông, mỗi năm sẽ có một con giáp cai quản và chi phối trái đất. Người Việt tin rằng con giáp đại diện cho năm sinh của người xông đất nên hài hòa với con giáp của gia chủ và con giáp của năm sắp đến.
Ví dụ, năm 2017 được cho là năm con Gà. Nếu gia chủ sinh năm Tý, thì người xông đất phù hợp nhất mang lại đại cát là người sinh năm Thìn, Thân hoặc Sửu. Trong trường hợp gia chủ không tìm được người phù hợp, họ sẽ chọn một người thân hoặc bạn bè có tính cách tốt (hiền lành, rộng lượng, trung thực, v.v.) để thực hiện nhiệm vụ này. Đôi khi, chính gia chủ sẽ tự mình “xông đất” bằng cách ra khỏi nhà trước nửa đêm và quay trở lại sau khi đồng hồ điểm 12 giờ. Việc lựa chọn người xông đất thể hiện mong muốn cầu mong mọi điều tốt đẹp sẽ đến với gia đình, tương tự như việc tìm hiểu tuổi Đinh Dậu hợp mệnh gì.
IV. Chúc Tết và Mừng Tuổi – Trao Gửi Lời Yêu Thương
Khi Tết đến, người Việt không chỉ mong cầu may mắn và tài lộc cho bản thân mà còn muốn trao gửi những điều tốt đẹp đó cho người khác. Vào buổi sáng đầu tiên của năm mới, mọi người thường mặc những bộ trang phục đẹp nhất để đi thăm hỏi gia đình, chúc Tết nhau. Nếu không sống cùng nhà, cả gia đình thường quây quần tại nhà người lớn tuổi nhất hoặc nhà có bàn thờ tổ tiên chính. Sau một hồi trò chuyện, mọi người bắt đầu “chúc Tết”. Những lời chúc phổ biến là “Sức khỏe dồi dào”, “Vạn sự như ý” hay “An khang thịnh vượng”, v.v.
Tiếp theo là phong tục “mừng tuổi” hay “lì xì”, thường diễn ra giữa người lớn và trẻ em. Số tiền (tùy tâm) sẽ được bỏ vào những phong bao màu đỏ và trao cho trẻ nhỏ như một lời chúc một năm mới đầy tài lộc và may mắn. Trẻ em phải thể hiện sự kính trọng và chúc Tết ông bà, cha mẹ trước khi nhận quà. Tuy nhiên, phong tục này có thể gây “nhức đầu” nếu bạn có nhiều cháu, vì “lì xì” là phần được mong chờ nhất đối với các em vào ngày đầu năm.
V. Xuất Hành – Chọn Thời Điểm và Hướng Đi Đúng Đắn
Người Việt tin rằng việc lựa chọn cẩn thận thời điểm và hướng đi phù hợp để rời khỏi nhà vào sáng sớm ngày đầu năm là rất quan trọng. Đặc biệt, gia chủ cần lưu tâm đến vấn đề này vì nó có thể ảnh hưởng đến sự nghiệp và gia đình trong suốt cả năm. Theo phong thủy, có hai hướng chính để một người có thể đi. Một hướng là hướng Thần Tài và hướng còn lại là hướng Thần Hỷ. Dựa trên mong muốn của mình, gia chủ sẽ tự chọn hướng đi phù hợp.
Không quá khắt khe như việc chọn hướng, có một vài khung giờ “xuất hành” phù hợp. Mỗi khung giờ này có thể kéo dài đến 2 tiếng và chỉ những người am hiểu trong lĩnh vực này mới biết. Khi “xuất hành”, mọi người thường đi thăm hỏi gia đình, sau đó đến chùa hoặc đền để cầu nguyện, ước mong một năm mới tốt đẹp. Tại chùa, đền, họ còn xin “lộc” và “xăm”. “Lộc” thường là một cành cây của chùa, được đặt trên bàn thờ gia tiên như lời cầu chúc cho sự “sinh sôi, phát triển” trong năm. “Xăm” là một mảnh tre có khắc chữ, thường dùng để mô tả những gì bạn sẽ đối mặt (tốt hoặc xấu) trong năm tới. Việc lựa chọn 28/10 là cung gì cũng thể hiện sự quan tâm đến các yếu tố chiêm tinh học, liên quan đến vận mệnh con người.
Năm mới là thời điểm để mọi người cùng nhau nhìn lại một năm đã qua và hướng tới những điều tốt đẹp trong tương lai. Những phong tục ngày Tết không chỉ mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc mà còn là sợi dây gắn kết tình cảm gia đình, cộng đồng. Hãy cùng tuvivanmang.com đón một mùa Tết trọn vẹn và ý nghĩa!
