Khi viếng thăm các ngôi già lam, thiền viện hay cơ sở thờ tự Phật giáo, nhiều Phật tử và du khách thường có cơ hội chiêm bái xá lợi của Đức Phật hoặc các vị cao tăng. Điều này khơi gợi một câu hỏi lớn: Xá lợi là gì và ý nghĩa thực sự của việc đảnh lễ xá lợi Đức Phật là như thế nào trong đời sống tâm linh? Bài viết này sẽ đi sâu làm rõ những thắc mắc đó, giúp quý độc giả có cái nhìn toàn diện và chính xác hơn về một trong những bảo vật thiêng liêng của Phật giáo.
Xá Lợi Là Gì?
Theo lời chia sẻ của Sư thầy Minh Thiền, trụ trì chùa Đức Hòa (Bình Dương), những thông tin về xá lợi trong kinh Phật không nhiều. Tuy nhiên, có thể hiểu xá lợi một cách đơn giản là những tinh thể rắn chắc được kết lại từ xương, răng… trong hài cốt của các bậc tu hành giác ngộ sau khi viên tịch và trải qua nghi thức trà tỳ (hỏa thiêu).
Ở một tầng nghĩa sâu sắc hơn, xá lợi còn được xem là biểu tượng cho đức hạnh, trí tuệ, và sự tinh tấn tu tập của các vị thánh tăng, mà đỉnh cao là Đức Phật. Phật giáo tôn thờ xá lợi của Đức Phật như một bảo vật vô giá, bởi những nơi lưu giữ được xá lợi của Ngài là vô cùng hiếm có. Thượng tọa Thích Huệ Công, Phó trưởng ban Trị sự GHPGVN TP.HCM, cũng khẳng định xá lợi là những hạt tinh thể cứng rắn, đa dạng màu sắc, thường xuất hiện trong tro cốt của những nhà sư tu hành đắc đạo sau lễ trà tỳ. Lễ trà tỳ chính là nghi thức hỏa thiêu nhục thân của một vị Phật hay cao tăng Phật giáo, và xá lợi là tinh hoa được đúc kết từ công hạnh thiền định của các vị.
Sư thầy Minh Thiền giải thích thêm về sự khác biệt giữa xá lợi và hài cốt thông thường qua quá trình hỏa thiêu. Một thân xác bình thường khi hỏa thiêu ở nhiệt độ 1.000 độ C sẽ còn lại xương, răng. Nhưng nếu tăng lên 1.500 – 2.000 độ C, thân xác sẽ hoàn toàn thành tro bụi. Xá lợi chỉ hình thành khi ở mức nhiệt cực cao này, thân xác của vị đó vẫn còn răng, xương kết tinh thành viên, và thậm chí khi tiếp tục thiêu ở 3.000 – 4.000 độ C mà những hạt này không cháy thành tro bụi, thì đó mới thực sự là xá lợi. Ngược lại, nếu lò thiêu chỉ canh nhiệt độ để chừa lại xương theo yêu cầu, đó vẫn chỉ là hài cốt chứ không phải xá lợi.
Những tinh thể xá lợi được kết tinh từ xương, răng của các bậc tu hành sau hỏa thiêu
Xá lợi không chỉ giới hạn ở Đức Phật mà các bậc cao tăng cũng có thể có. Xá lợi được coi là pháp bảo, cần được tôn thờ kính cẩn chứ không phải là vật để trưng bày hay mang đi “lưu diễn”. Đây là kết tinh của một đời sống thanh tịnh giới luật, thể hiện sự tinh tấn tu tập và đạt đến cảnh giới giác ngộ.
Ý Nghĩa Sâu Sắc Của Việc Đảnh Lễ Xá Lợi
Việc chiêm bái và đảnh lễ xá lợi Đức Phật hay xá lợi của các bậc thánh tăng, cao tăng được xem là một phước lành lớn đối với Phật tử. Đây là cơ hội để chúng ta bày tỏ lòng tôn kính đối với một đời sống đức hạnh, sự tu hành tinh tấn, trí tuệ và tình thương bao la mà các ngài đã cống hiến cho đời. Xá lợi nhắc nhở chúng ta về những giá trị chuyển hóa, góp phần giúp con người biết sống thiện lành, tỉnh thức và yêu thương hơn.
Tuy nhiên, Sư thầy Minh Thiền cũng nhấn mạnh một quan điểm quan trọng: Phật tử và những người mến mộ đạo Phật cần tránh hiểu lầm rằng chỉ có những vị tu hành khi viên tịch để lại xá lợi mới là tinh tấn, tu chứng đạo. Điều này là không chính xác. Quan trọng hơn việc nhìn vào xá lợi hài cốt, chúng ta cần nhìn vào chính đời sống của vị tu hành đó: liệu họ có sống hết lòng vì đạo, thanh tịnh với đời, có đem chánh pháp và lời Phật dạy đến chúng sinh, có ứng dụng lời Phật dạy vào đời sống để có chánh niệm tỉnh thức trong đi đứng nằm ngồi hay không. Đó mới là điều cốt yếu.
Thay vì chỉ chờ đợi và chiêm bái xá lợi khi một vị tu hành viên tịch, Sư thầy Minh Thiền khuyên rằng chúng ta nên cung kính và tôn trọng chính những con người đang hiện hữu, những vị tu hành đang sống hết mình vì đạo. Bởi lẽ, chính họ là “viên xá lợi sinh động” đang hiện diện giữa đời thường – biết đi, biết nói, biết mỉm cười, làm mọi công việc Phật sự, biết khổ trước nỗi khổ của chúng sinh và vui trước niềm vui của chúng sinh.
Từ sự tôn kính và đảnh lễ đó, chúng ta cần học tập và tự biến mình thành “viên xá lợi sinh động” của chính mình. Viên xá lợi ở đây chính là một đời sống tỉnh thức, đầy tình thương, tận tụy cống hiến và mang lại niềm vui cho cuộc đời. Viên xá lợi tinh thần này có giá trị hơn tất cả mọi viên xá lợi vật chất, bởi nó nằm ngay trong mỗi con người chúng ta.
Phật tử chiêm bái xá lợi Đức Phật tại một cơ sở thờ tự
Một ví dụ điển hình về xá lợi đặc biệt là câu chuyện về Bồ tát Thích Quảng Đức. Khi Ngài tự thiêu để bảo vệ Đạo pháp, trái tim Ngài vẫn còn nguyên vẹn sau khi hỏa thiêu ở nhiệt độ cao. Trái tim bất tử của Bồ tát Thích Quảng Đức hiện được lưu giữ trang trọng tại Ngân hàng Nhà nước, trở thành biểu tượng thiêng liêng của dân tộc và đạo Phật Việt Nam.
Theo tư liệu lịch sử, ngọc xá lợi Phật đã được đưa vào Việt Nam từ nhiều quốc gia như Trung Quốc, Thái Lan, Sri Lanka, Myanmar, nhưng tất cả đều bắt nguồn từ lễ trà tỳ đại bi tại Ấn Độ cổ cách đây hơn 2.500 năm. Dù là cốt xá lợi, nhục xá lợi, toàn thân xá lợi hay toái thân xá lợi, mục đích cuối cùng của việc chiêm bái đều nhằm gieo hạt giống tốt vào ruộng phước và tạo nhân duyên sâu sắc với Phật pháp về sau.
Xá lợi không chỉ là những tinh thể vật chất còn sót lại sau hỏa táng mà còn là biểu tượng sống động cho trí tuệ, đức hạnh và sự giác ngộ của các bậc thánh nhân. Việc đảnh lễ xá lợi mang ý nghĩa sâu sắc, giúp chúng ta tri ân và học hỏi từ tấm gương cao cả của các ngài. Hơn hết, thông điệp cốt lõi là mỗi Phật tử cần tự tu tập để biến cuộc đời mình thành một “viên xá lợi” biết đi, biết nói, lan tỏa tình thương và sự tỉnh thức đến muôn người, đó mới chính là ý nghĩa đích thực của sự tinh tấn trên con đường tu học Phật pháp.
